'Yayında' ne demek? İlk sürüm kontrol listesi

"Ürün neredeyse hazır, birkaç şey kaldı." Bu cümleyi kurduysan muhtemelen haftalardır kuruyorsun. Sorun şu: "yayında" kelimesinin net bir tanımı olmayınca bitiş çizgisi sürekli ileri kayıyor. Bugün logo, yarın karanlık mod, ertesi gün bir entegrasyon daha.

Bu yazıda "yayında" kelimesine somut bir tanım veriyoruz ve bunu bir kontrol listesine çeviriyoruz. Dayanaklarımız Y Combinator'dan Michael Seibel'in "gerçek lansman" tanımı, Paul Graham'ın erken kullanıcılar üzerine yazdıkları, Marc Lou'nun minimum ürün tarifi ve Hacker News'te kurucuların ödeme, bekleme listesi ve ilk kullanım deneyimi üzerine yaptığı tartışmalar.

"Yayında" tanımı: Bir yabancı tek başına değeri alabiliyor mu?

Michael Seibel, YC Startup School'da basına duyurulan büyük lansmanın sanıldığı kadar önemli olmadığını söylüyor. Ona göre gerçek lansman, ilk müşterilerini kazandığın andır ve bunun bir an önce olması gerekir. Paul Graham da erken kullanıcıların oldukça hoşgörülü olduğunu yazıyor. Onlar için ürünün işe yarar bir şey yapması yeterli.

Bu ikisini birleştirince elimize kullanışlı bir test geçiyor:

Seni tanımayan biri linke tıklayıp, sana mesaj atmadan, ürünün vaat ettiği tek sonucu alabiliyor ve bunun için ödeme yapabiliyor ya da ödeme niyetini bildirebiliyorsa ürünün yayındadır.

Bu tanımda tasarımın güzelliği, özellik sayısı ya da mobil uygulama yok. Bunlar sonraki dönemlerin işi.

1. Tek mesajlı bir açılış sayfası

Marc Lou, minimum ürün için listeyi bir başlık, bir satın alma düğmesi ve tek bir özellik olarak sıralıyor ve başlığı en üste koyuyor. Gerekçesi şu: ziyaretçi birkaç saniye içinde okumaya devam edip etmeyeceğine karar veriyor.

Hacker News'te açılış sayfaları üzerine yapılan bir tartışmada bir yorumcu, gösterişli ana sayfaların çoğunda şirketin aslında ne yaptığını anlayamadığını anlatıyor. Bir başkası da cilalı görünen ürünün bitmiş sanıldığını, bu yüzden daha sert eleştirildiğini söylüyor.

Kontrol et:

• Başlık kime ve hangi sonuca hitap ettiğini söylüyor mu? Örnek: "Kafe sahipleri için: haftalık tedarik siparişini 5 dakikada hazırla."
• Sayfada tek bir ana düğme var mı?
• Fiyat ya da "erken erişim" koşulu açıkça yazıyor mu?
• Sayfa telefonda düzgün açılıyor mu? Türkiye'de linklerin çoğu WhatsApp ve Instagram üzerinden, yani telefondan açılacak.

2. Kayıt ve giriş: Az sürtünme, sıfır engel

Marc Lou, müşteriye doğrudan değer katmayan şeyleri ertelemeyi öneriyor ve şifre sıfırlamayı da bu listeye koyuyor. Mesaj şu: Giriş sistemi ilk sürümün asıl işi değil, sadece kapıyı açmalı.

Paul Graham'ın "Ölçeklenmeyen şeyleri yap" yazısındaki Stripe örneği de burada ilham verici. Kurucular, deneme sözü veren kişilere sonradan bakmaları için link göndermemiş. Bunun yerine bilgisayarlarını isteyip kurulumu oracıkta kendileri yapmışlar.

Kontrol et:

• Kayıt en fazla birkaç alan mı istiyor?
• Kayıt e-postası gerçekten geliyor mu? Spam klasörüne düşüyor mu?
• İlk kullanıcıların kaydını gerekirse ekran paylaşarak sen yapabilir misin?

3. Çekirdek eylem ve ilk kullanım

Kayıt olan kişi ilk dakikada ne görüyor? Hacker News'te çocuklar için bir ses uygulamasını iki yıldır tek başına geliştiren bir kurucu, ilk sürümlerde uygulamanın boş açıldığını ve kullanıcının her şeyi kendisinin çözmesinin beklendiğini anlatıyor. Bu dönemde kullanıcıyı elde tutma oranının çok kötü olduğunu söylüyor. Sonradan dört adımlı, kullanıcıyı yönlendiren bir başlangıç akışı eklemiş ve bunu baştan yapması gerektiğini yazıyor.

Kontrol et:

• Kayıttan sonra kullanıcı boş bir ekranla mı karşılaşıyor? Bir örnek veri, bir şablon ya da tek bir "şunu yap" yönlendirmesi koy.
• Çekirdek eylemi baştan sona, yeni açılmış bir hesapla ve telefonda en az üç kez dene.
• Hata olduğunda kullanıcı ne görüyor? En azından "bir sorun oldu, bize şuradan yaz" mesajı olsun.

4. Ödeme mi, bekleme listesi mi?

Marc Lou bu konuda net: "A waitlist isn't enough." (Bekleme listesi yeterli değil.) Ona göre bir fikri doğrulamanın yolu, ürünü bir satın alma düğmesiyle çıkarmak. İlgi göstermek ile para ödemek aynı şey değil.

Hacker News da bekleme listelerine mesafeli. "Bekleme listesiyle Hacker News'te lansman yapılır mı?" sorusuna gelen yanıtlarda bir yorumcu, Show HN gönderilerinde bekleme listesinin kabul edilmediğini hatırlatıyor ve denenebilir bir demo ya da ilginç bir yazı paylaşmayı öneriyor. Bir başkası bekleme listesinden asıl faydalananın listenin sahibi olduğunu söylüyor.

Yine de her ürün ilk gün ödeme alamaz. Böyle durumlarda kullanılabilecek ara çözümler şunlar: ön sipariş, indirimli kurucu üyeliği, "ilk ay ücretsiz, sonra şu fiyat" diye açıkça yazılmış bir koşul.

Ödeme alıyorsan bir uyarıyı ciddiye al. Hacker News'te bir kurucu, yayına çıkmadan önce canlı ortamda kendine test ödemesi yapmayı düşünürken bunun ödeme sağlayıcısının kurallarını ihlal edebileceğini öğrendiğini anlatıyor. Yanıtlardaki genel tavsiye, testleri sağlayıcının test modunda yapmak. Kendi kullandığın ödeme altyapısının kurallarını mutlaka oku.

Kontrol et:

• Test modunda başarılı, başarısız ve iptal edilen ödeme senaryolarını denedin mi?
• Ödeme sonrası kullanıcı nereye düşüyor? Erişimi gerçekten açılıyor mu?
• Fiyat TL mi, USD mi? Hedef pazarına göre seç ve sayfada açık yaz.

5. Geri bildirim kanalı

Paul Graham'ın Wufoo örneği burada iyi bir hatırlatma. Wufoo ekibi yeni kullanıcılara elle yazılmış teşekkür notları göndermiş. Graham'a göre ilk dönemde kullanıcı deneyimini elle tamamlamak ve kullanıcıya yakın durmak, neyi otomatikleştirmen gerektiğini öğrenmenin yolu.

Kontrol et:

• Her sayfada görünür bir iletişim yolu var mı? Türkiye'de bir WhatsApp linki ya da basit bir e-posta adresi çoğu zaman form kadar işe yarar.
• İlk 20 kullanıcıya kişisel bir mesaj atıp ne için kayıt olduklarını sorabilecek misin?
• Gelen geri bildirimleri tek bir yerde (bir not, bir tablo) topluyor musun?

6. Temel ölçüm: Sadece üç sayı

İlk sürümde karmaşık bir analitik kurulumuna ihtiyacın yok. Şu üç sayıyı bilmen yeter:

• Açılış sayfasını kaç kişi ziyaret etti?
• Kaç kişi kayıt oldu ya da ödeme yaptı?
• Kaç kişi çekirdek eylemi en az bir kez tamamladı?

Bunları bir analitik aracı, veritabanında basit bir sayım ya da her akşam güncellediğin bir tabloyla takip edebilirsin. Önemli olan, ilk haftanın sonunda "insanlar nerede bırakıyor?" sorusuna cevap verebilmek.

7. Yasal temeller

Türkiye'de kullanıcıdan e-posta, telefon ya da isim gibi kişisel veri topluyorsan Kişisel Verileri Koruma Kurumu'nun aydınlatma yükümlülüğü sayfası temel bir başlangıç noktası. Kuruma göre veri sorumlusu, veriyi elde ederken ilgili kişiye şunları bildirmeli: kendi kimliği, verilerin hangi amaçla işleneceği, kimlere ve hangi amaçla aktarılabileceği, verinin toplanma yöntemi ve hukuki sebebi, ve kanunda sayılan diğer hakları. Kurum bu yükümlülüğün kişinin talebine bağlı olmadığını da vurguluyor.

Pratikte bu, kayıt formunun yanında okunabilir bir aydınlatma metni ve iletişim bilgisi demek. Ödeme alacaksan fatura kesme, şirket ya da şahıs işletmesi, e-ticaret bildirimleri gibi konular da gündeme gelir. Bu konuları yayından önce mali müşavirinle konuş.

Bu bölüm hukuki veya mali tavsiye değildir. Kendi durumun için mali müşavirine ve gerekirse bir avukata danış.

Yayın öncesi tek sayfalık kontrol listesi

• Başlık kime ve hangi sonuca hitap ettiğini söylüyor
• Tek ana düğme, fiyat ya da erişim koşulu açık
• Sayfa telefonda düzgün açılıyor
• Kayıt birkaç alanla tamamlanıyor, e-postalar geliyor
• Yeni hesap boş ekranla karşılaşmıyor
• Çekirdek eylem yeni hesapla üç kez baştan sona denendi
• Ödeme test modunda denendi ya da ödeme niyeti alınıyor
• Görünür bir iletişim yolu var
• Ziyaret, kayıt ve çekirdek eylem sayıları izlenebiliyor
• Aydınlatma metni ve iletişim bilgisi yerinde
• Seni tanımayan biri yardımın olmadan değeri alabildi

Son madde en önemlisi. Bir arkadaşının arkadaşına linki gönder, hiçbir açıklama yapma ve ne yaptığını izle.

Bu hafta yapılacak

1. Yukarıdaki listeyi kopyala ve ürününe göre işaretle. İşaretlenmeyen maddeleri bu hafta kapanacaklar ve sonraya kalacaklar diye ikiye ayır.
2. Seni tanımayan bir kişiye linki gönder, ekranını paylaşmasını iste ve hiç konuşmadan izle. Takıldığı her yeri not al.
3. Ödeme akışını test modunda üç senaryoyla dene: başarılı, reddedilen kart, yarıda bırakılan ödeme.
4. Kayıt formunun yanına aydınlatma metni ve bir iletişim yolu ekle.
5. Yayın gününü belirle ve ilk 10 kişiye kişisel bir davet mesajı hazırla.

Sık sorulanlar

Bekleme listesiyle yayına çıkmış sayılır mıyım?

Bu yazıdaki tanıma göre hayır. Bekleme listesi ilgi ölçer ama değer teslim etmez. Marc Lou'nun da hatırlattığı gibi ilgi ile ödeme aynı şey değil. Ürün hazır değilse bile ön sipariş ya da kurucu üyelik gibi bir ödeme adımı eklemeyi düşün.

Şifre sıfırlama gibi temel özellikler olmadan yayına çıkmak ayıp değil mi?

İlk kullanıcıların az sayıda olduğu dönemde bu tür talepleri elle karşılayabilirsin. Marc Lou da şifre sıfırlamayı ilk sürümde atlanabilecekler arasında sayıyor. Kullanıcı sayısı arttığında sıraya al.

Product Hunt ya da Hacker News lansmanını ne zaman yapmalıyım?

Seibel'e göre gerçek lansman ilk müşterilerdir, büyük duyuru değil. Önce kendi çevrenden ve hedef kitlenden ilk kullanıcıları al, ürün çalıştığında daha büyük platformlara çık. Hacker News'te Show HN için denenebilir bir ürün gerektiğini unutma.

Analitik aracı kurmazsam ne olur?

Bir şey olmaz, yeter ki üç temel sayıyı bir şekilde takip et. İlk dönemde kullanıcılarla doğrudan konuşmak çoğu zaman grafiklerden daha çok şey söyler.

Dayanak

• Startup School Week 2 Recap: Michael Seibel — Y Combinator: gerçek lansmanın ilk müşteriler olması
• The 18 Mistakes That Kill Startups — Paul Graham: erken kullanıcıların hoşgörüsü, işe yarar bir şey yapmanın yeterliliği
• Do Things That Don't Scale — Paul Graham: Stripe'ın yerinde kurulumu ve Wufoo'nun elle yazılmış notları
• How to build a startup in 24 hours — Marc Lou: başlık, satın alma düğmesi, tek özellik; bekleme listesinin yetersizliği
• Ask HN: Are waitlist launches a no go on Hacker News? — Hacker News: bekleme listesiyle lansmana topluluk tepkisi
• Making a live-mode test payment to yourself = a payment processor ToS violation? — Hacker News: ödemeyi test modunda deneme tavsiyesi
• Tell HN: 2 years building a kids audio app as a solo dev – lessons learned — Hacker News: boş açılan uygulama ve sonradan eklenen başlangıç akışı
• Ask HN: Is there an "uncanny valley" effect with startup MVPs? — Hacker News: ne yaptığı anlaşılmayan gösterişli ana sayfalar
• Aydınlatma Yükümlülüğü — Kişisel Verileri Koruma Kurumu: aydınlatma metninde bulunması gereken bilgiler